ورزش درمانی
ورزش درمانی
کلینیک فیزیوتراپی دکتر راستگو

ورزش درمانی

نوشته شده توسط
سه شنبه, 15 آبان 1397 ساعت 08:29
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

مطلب زیر صرفا به منظور ارائه مفهوم کلی ورزش درمانی)زیرساخت ها و جنبههای کلیدی( و شناساندن حقوق بیمار تهیه شده است

ورزش درمانی چیست؟

تقریبا همهٔ ما در هر سنی که باشیم، خواستار استقلال هرچه بیش تر در انجام فعالیتهای روزانهٔ مان هستیم. عموما بیماران و مراجعینی که به کلینیکهای فیزیوتراپی مراجعه می کنند، دچار مشکلات فیزیکی هستند که انجام حرکات مستقل را برایشان دشوار کرده است. این مشکلات می توانند به دلیل آسیب، بیماری، یا شرایطی که توان انجام بخشی یا تمام فعالیتهای روزانهٔ بیمار را مختل کرده است، ایجاد شوند. اما افراد دیگری هم هستند که بدون مشکلات فیزیکی به دنبال خدمات فیزیوتراپی هستند. اینها کسانی هستند که علاقمند به ارتقا سطح آمادگی بدنی و کاهش ریسک آسیب یا بیماری هستند.
یکی از اجزای اصلی سازندهٔ خدمات فیزیوتراپی برنامه درمانی می باشد که به صورت شخصی طراحی شده است. چرا که هدف از تجویز این برنامه دستیابی به سطح مساعدی از توان انجام حرکات (ساده تا پیچیده) بدون درد و عارضه است.
البته برای تجویز ورزش های مناسب و اثرات درمانی، فیزیوتراپیست باید نسبت به انواع مختلف ورزش ها و اثرات آن ها بر بافتها و ارگانهای مختلف بدن آگاه باشد، و بداند که این ورزش ها چه تاثیراتی بر عملکرد فیزیکی شخص دارند. فیزیوتراپیست باید با بهره گیری از دانش خود در حیطهٔ علوم مختلف و آموزش صحیح بیمار برای انجام هر چه بهتر ورزش ها و نتایج هدفمند، برنامهٔ ورزش درمانی را به گونه ای تجویز و تنظیم کند تا بهبود هرچه سریع تر و کامل تر او را تسهیل کند.
به طور کلی، در تمام خدماتی که توسط فیزیوتراپیست ارائه می شوند، ورزش درمانی جایگاه ویژه ای دارد و به عنوان یکی از عناصر کلیدی برنامهٔ درمانی برای ارتقا بهبود عملکرد بیمار (چه درمانی و چه پیشگیری) شناخته می شود.

مفهوم و تعریف

حال به مفهوم و تعریف دقیق تر ورزش درمانی نگاهی می پردازیم.
ورزش درمانی یک برنامهٔ سیستماتیک و از پیش طراحی شده شامل حرکت، پوسچر (وضعیت بدنی) و فعالیت هایی است که به منظور:
• پیشگیری از آسیب و نقص،
• ارتقا و یا بازتوانی عملکرد فیزیکی،
• پیشگیری یا کاهش عوامل تهدید کنندهٔ سلامتی،
• تلاش برای بهبودی سلامت عمومی، تناسب اندام، و احساس سلامتی و شادابی،
به بیمار/مراجع ارائه می شود.
همانطور که قبلا هم اشاره شد برنامه ورزش درمانی بر اساس نیازهای هر شخص، و کاملا اختصاصی توسط فیزیوتراپیست تهیه و تنظیم می شود.
تفاوت میان مراجع و بیمار هم در این تعریف به این صورت مشخص می شود: بیمار، کسی است که به علت نقص در حرکت و یا وجود مشکلی در فعالیتهای خود به درمان نیاز دارد. اما مراجع، مشکل خاصی نداشته و صرفا به دنبال بهره وری از خدمات فیزیوتراپی برای ارتقا سلامت و پیشگیری از مشکلات آتی میباشد.

عوامل موثر در تجویز ورزش

استقلال برای انجام فعالیتهای روزانه در خانه، محل کار، اجتماع، اوقات فراغت و تفریح نه تنها به توان فیزیکی مناسب، بلکه به سلامت روانی و اجتماعی کافی هم نیازدارد. پس استقلال در عملکرد فیزیکی یک شخص تک بعدی نیست و شامل ابعاد مختلفی است که در شکل زیر ارائه شده، و در ادامه به تعریف و تشریح کلمات کلیدی آن پرداخته خواهد شد.

تعادل (balance)

توان حفظ راستای طبیعی بدن در برابر نیروی جاذبه در سطح اتکا موجود برای حرکت و عملکرد بهینه (بدون افتادن)، تعادل نام دارد.

تناسب سیستم قلبی عروقی (cardiopulmonary fitness)

توان انجام حرکات نه چندان سنگین اما تکراری در زمان مشخص، که کل بدن را درگیر می کنند مانند راه رفتن، دویدن، دوچرخه سواری، و شنا کردن، تناسب سیستم قلبی عروقی است.

هماهنگی (coordination)

زمانبندی دقیق در فعالیت به موقع و تنظیم شدت انقباض عضلانی برای شروع، ادامه و درجه بندی حرکات، هماهنگی می باشد.

انعطاف پذیری(flexibility)

توان انجام حرکات بطور آزاد و بدون محدودیت، انعطاف پذیری است.

تحرک (mobility)

توانایی جا به جایی قسمتها و ساختارهای مختلف بدن به طوری که دامنه حرکتی برای فعالیتهای روزانه، بهینه و کافی باشد، تحرک نامیده می شود.

عملکرد عضلانی (muscle performance)

توان عضله برای تولید نیرو و انجام اعمال فیزیکی است.

کنترل عصبی عضلانی (neuromuscular control)

ارتباط میان سیستمهای حسی و حرکتی جهت استفادهٔ درست از عضلات (این که کدام عضله ای باید چه هنگام فعال یا غیر فعال باشد) و همچنین ثبات عصبی عضلانی برای واکنشهای به موقع هنگام دریافت اطلاعات حسی و حرکتی است.

ثبات (stability)

توان سیستم عصبی عضلانی برای حفظ اندام و قسمتهای حرکتی بدن در یک وضعیت به خصوص و یا کنترل وضعیت به هنگام جا به جایی ثبات نام دارد. نکتهٔ قابل توجه این است که هر یک از سیستمهای دخیل در عملکرد فیزیکی که ثبات، تحرک، انعطاف پذیری، هماهنگی، تعادل و .. را تامین میکند، علاوه بر واکنش به عوامل داخلی و خارجی، قابلیت وفق پذیری و پاسخهای پیشرفته تر نسبت به تحریکات را داراست و چنانچه در هر یک از این سیستمها اختلالی به وجود آید، عملکرد فیزیکی نیز دچار مشکل شده و موجب محدودیت و ناتوانی می گردد. این محدودیت و ناتوانی می تواند در برگیرندهٔ طیف گسترده ای از عوامل باشد و به میزان متفاوت افراد را درگیر نماید. حال با استفاده از ورزش درمانی می توانیم، فشار و نیروهای درجه بندی شده ای را به سیستمها و بافتهای مختلف برای ارتقا عملکرد وارد کنیم.

انواع ورزش درمانی

مداخلات ورزش درمانی شامل فعالیتها و تکنیکهای مختلفی است. که البته انتخاب این ورزش ها بسته به نظر فیزیوتراپیست در تشخیص علل اختلالات موجود و محدودیت ها است. در حقیقت هر حرکت و تکنیکی که سبب کاهش محدودیت و اختلال شود و توان انجام حرکت بدون درد و محدودیت را مهیا کند می تواند در این دسته بندی جای بگیرد. برای همین، لیست زیر تنها شامل تعدادی از این ورزش هاست چرا که این لیست بسته به هر شخص و شرایط می تواند در برگیرندهٔ عناوین و ورزش ها نامحدود باشد. توجه داشته باشید که ورزش ها اختصاصی باید زیر نظر یک فیزیوتراپیست باشد، اما انجام فعالیت های فیزیکی که به هر نحوی سلامت مان را بهبود می بخشند مثل راه رفتن، ورزش کردن و ورزش ها دیگر از این قبیل، همواره بلامانع است.

• ورزش های هوازی، مثل راه رفتن، دویدن، دوچرخه سواری، و شنا کردن.
• ورزش های تقویت عضلانی: قدرت و مقاومت،
• ورزش های کششی،
• تکنیکهای کنترل عصبی عضلانی،
• کنترل حرکتی و وضعیتی و ورزش های ثبات دهنده،
• ورزش های تعادلی و مهارتی،
• ورزش های شل سازی (ریلکسیشن)،
• ورزش های تنفسی،
• ورزش هایی بر اساس کار و نیاز مشخص بیمار، مثلا جا به جایی اجسام و کارهای خانه.

حال که زیر سختها و مفاهیم پایه ای ورزش درمانی را شناختیم، بیایید نگاه جامع تری به ورزش درمانی و تاثیرات آن داشته باشیم.

ورزش، داروست

این اصطلاحی است که نه تنها در محافل علمی رایج شده بلکه بسیار مورد توجه مردم هم قرار گرفته است. دکتر لی، استاد دانشکدهٔ پزشکی هاروارد معتقد است ورزش درمانی از دارو هم بهتر است چرا که انجام صحیح ورزش ها (بر خلاف دارو درمانی) هیچ گونه عارضهٔ جانبی هم ندارند.
بر اساس شواهد علمی موجود، فعالیت فیزیکی در کاهش ریسک بیماریهای قلبی عروقی، سکته مغزی، دیابت نوع ۲، سرطان پستان و رودهٔ بزرگ، افسردگی و افتادن نقش به سزایی دارد. چرا که بدن هنگام فعالیت هورمونهایی تولید میکند که موجب ریلکس شدن دیوارهٔ عروق، کاهش فشار خون، کلسترول بد، انسولین و التهاب و افزایش کلسترول خوب می شود. ورزش فعالیت فیزیکی خواب، استقامت و روابط جنسی شما را هم بهبود می بخشد. محققین با پیشرفت علم سعی در یافتن فواید دیگر ورزش درمانی نیز دارند.
در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ دو مقالهٔ در مجلات بریتانیایی از تاثیرات ورزش درمانی در کاهش نرخ مرگ و میر در بیماریهای قلبی و دیابت، و همچنین ارتقا حافظه و یادگیری نوشتند. در سال ۲۰۱۴ مقالهٔ دیگری نوشت که تنها افزایش حداقلی در فعالیتهای فیزیکی مثل افزایش سرعت راه رفتن، باغبانی کردن و افزایش زمان اوقات فراغت تاثیرات مهمی در بهبود عملکرد قلب خواهد داشت. مقالهٔ دیگری هم در همین سال، از استفاده از ورزش درمانی قبل و بعد از عمل برای بهبود عملکرد بیماران جراحی خبر داد.

اما پرسش مهم این است که آیا ورزش درمانی به خودی خود کافی است؟ در خیلی از موارد بله! برای مثال استفاده از ورزش درمانی تنها داروی مورد نیاز برای کاهش اضطراب و افسردگی است.

دکتر لی معتقد است که بدن انسان برای دستیابی به بهترین سطح عملکرد به گونه ای طراحی شده است که همواره باید در حرکت باشد و البته میزان انجام این حرکات هم لازم نیست خیلی زیاد باشد.

به عنوان یک فیزیوتراپیست (و البته بر اساس مقالات علمی منتشر شده) پیشنهاد میکنم که روزی نیم ساعت فعالیت بهینه فیزیکی داشته باشیم (۱۵۰ دقیقه در هفته). این ورزش ها و فعالیتها می تواند شامل هر چیزی باشد، مثلا راه رفتن. حال اگر راه رفتن را دوست دارید، شنا کردن، تنیس، کوهنوردی و یا رقصیدن را امتحان کنید و به یاد داشته باشید که کارهای خانه هم جزو فعالیت فیزیکی به حساب میآیند، مثل جارو کردن، باغبانی و به طور کلی هر آنچه که موجب افزایش کار قلب و عرق کردن شما بشود. اگر فکر میکنید که حال و حوصلهٔ انجام این ورزش ها را به تنهایی ندارید، شاید کلاسهای ورزشی گزینهٔ مناسب تری باشند. یا حتی از دوست و همسر خود کمک بگیرید!
به یاد داشته باشید که ورزش سنگین تر به معنای ورزش بهتر نیست. هر شخص باید با توجه به ظرفیت خود ورزش هایش را انتخاب کند، و البته همواره در پی ارتقا و پیشرفت آنها نیز باشد.


نکتهٔ مهم در ورزش درمانی رعایت کردن ملاحظات لازم مثل در نظر گرفتن نکات ایمنی حین انجام حرکات میباشد. برای همین، این نکته بسیار مهم است که ورزش ها توسط شخص متعهد و آموزش دیده ای تجویز شوند، چرا که عوامل مختلفی در تجویز این ورزش ها نقش دارند. لطفا از پیشنهاد کردن ورزش ها اختصاصی خودتان به دوستان و اعضای خانواده بدون مشورت با فیزیوتراپیست جدا خودداری کنید. در بعضی مورد ورزش ها غلط میتوانند اثرات سؤ داشته باشند.

خواندن 182 دفعه
دکتر مریم راستگو

دکتر مریم راستگو متولد سال 1360 در شهر تهران هستم. دیپلم خود را در رشته علوم تجربی را در سال 1378 گرفتم.
مقطع کارشناسی رشته فیزیوتراپی (PT. BSc) را از سال 1382-1378 در دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی تهران به اتمام رساندم. مقطع کارشناسی ارشد فیزیوتراپی (PT. MSc) را از سال 1386-1383 در دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی تهران تمام کردم، و مقطع دکترای تخصصی فیزیوتراپی (PT. PhD) از سال 1393-1388 در دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی تهران گذراندم. از سال 1393 تا 1395 عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی بودم. سابقه 1 سال کار در مطب خصوصی به عنوان فیزیوتراپیست، 2 سال کار در بیمارستان کودکان مفید به عنوان فیزیوتراپیست اطفال و نیز 2 سال کار در بیمارستان شهدای تجریش را دارم. مولف کتاب کمردرد: روش های پیشگیری و درمان در سال 1386 توسط انتشارات ارجمند هستم که تاکنون 3 مرتبه تجدید چاپ شده است. در سال 1392 با کمک تجربیات ام در بیمارستان کودکان مفید کتاب راهنمای مراقبت از بیماران فیبروز کیستیک برای بیماران و خانواده آنها را نوشتم. مقالات و سخنرانی های متعددی را در مجلات و سمینارهای معتبر دنیا ارایه کردم. در حال حاضر در مطب شخصی خود مشغول به فعالیت هستم و خرسندم از اینکه حاصل سالها تحصیل، تحقیق، تدریس و تجربیات درمانی خود را در اختیار هموطنان عزیزم می گذارم و افتخار خدمت به بیماران را دارم.

physiotherapistsite.com

نظر دادن

دریافت نوبت فیزیوتراپی

دریافت نوبت اینترنتی

تماس با کلینیک فیزیوتراپی دکتر راستگو

قیطریه، انتهای بلوار اندرزگو، خیابان برادران سلیمانی غربی، پلاک 122، ساختمان پزشکان حکیم، طبقه 2 واحد 10

02122398250

ساعات کاری کلینیک

  • شنبه : 7:00 - 18:00
  • یکشنبه: 7:00 - 18:00
  • دوشنبه : 7:00 - 18:00
  • سه شنبه: 7:00 - 18:00
  • چهارشنبه: 7:00 - 18:00
  • پنج شنبه: 7:00 - 16:00